Woningen Watertoren Breukelen

Gemeentelijk monument wordt toren met woningen


De watertoren van Breukelen dateert uit 1928 en is in 1963 grondig verbouwd. Het gebouw staat aan de Straatweg 187, de oude weg tussen Utrecht en Amsterdam, in het noorden van Breukelen en dichtbij de gemeentegrens van Loenen aan de Vecht. Vanuit de toren heb je uitzicht over De Vecht en omgeving. De entree van de toren ligt ruimt vijftig meter terug ten opzichte van de Straatweg.

VOCUS kocht het gebouw, samen met drie particuliere investeerders om een nieuwe bestemming te vinden voor het gebouw. Na vele jaren van onderzoek en gesprekken met gemeente en omwonenden heeft de gemeente een omgevingsvergunning afgegeven voor de bouw van 5 nieuwe woningen in het casco van de oude watertoren.

Uit de redengevende omschrijving gemeente Stichtse Vecht


De onderkelderde toren van vierenveertig meter hoog is vanuit een achthoekige plattegrond in baksteen opgetrokken. Op twee derde van de hoogte (ter hoogte van de lekvloer) verspringt de toren naar een zestienhoekige opbouw, waarin zich het reservoir bevindt. De onderbouw grijpt met kanteelachtige vlakken in deze opbouw, terwijl de veelhoekige opbouw juist tussen de kantelen over de onderbouw kraagt. Tot aan de bovenbouw loopt om het andere vlak een verticale, verdiepte strook.

Tot in de jaren zestig bevonden zich ter plaatse van de betonnen entree in deze strook stalen, staande vensters. De kleine, liggende vensters in de acht gevelvlakken zijn toentertijd eveneens dichtgezet.

In de bovenbouw bevinden zich staande vensters met in de bovenste rand liggende vensters. De vensters zijn voorzien van licht uitkragende betonnen lateien en onderdorpels. De laag in de toren aangebrachte vensters hebben echter grès onderdorpels. De entree heeft een luifel, gemetselde stoep en dubbele houten deuren.

Het betonnen reservoir van het type holbodem heeft een doorsnede van 10,2 meter en een inhoud van 400 kubieke meter. Onder de betonnen lekvloer, die op zesentwintig meter hoogte is aangebracht, is de toren volledig open. Deze veelhoekige ruimte wordt doorsneden door een eenvoudige ijzeren trap en de standleiding.

Cultuurhistorische omschrijving


Rond 1900 begon men in de Vechtstreek te denken aan de bouw van een watertoren. De ideeën voor een waterleidingbedrijf Vechtstreek werden niet verwezenlijkt; al ontwierp men in 1915 wel alvast een watertoren: een heuse kasteeltoren in eclectische stijl. De gerealiseerde watertoren van Breukelen is in 1928 opgericht in opdracht van de in 1925 opgerichte Stichting Drinkwaterleiding Noord-West Utrecht (de DNWU). Deze waterleidingmaatschappij is een initiatief van zestien samenwerkende gemeenten, waaronder Breukelen-Nijenrode, Breukelen-St. Pieters, Kockengen, Laag-Nieuwkoop en Loenersloot.

Direct na de oprichting van de DNWU kreeg de N.V. Industriële Maatschappij Mabeg te Utrecht de opdracht de bouw van een toren voor te bereiden. De directie van deze maatschappij was familie van de Bussumse architect J. Gerber, die al meerdere watertorens ontworpen had. Daarom wordt aangenomen dat deze architect de vierenveertig meter hoge toren tekende. De Duitse aannemer Schäffer&Co. te Duisburg werd vervolgens de bouw gegund. De toren was de eerste en enige die het Drinkwaterleidingbedrijf bouwde.

De toren heeft geen bijzondere constructie of zeldzaam reservoir. De toren is bewust in dragend baksteen uitgevoerd omdat dat eerlijker gevonden werd. Bovendien of nog belangrijker: dit was goedkoper. Hij valt met name op door het veelhoekige ontwerp, dat met zijn ingenieuze spel van vlakken en openingen het best als Art Deco bestempeld kan worden. De kwaliteit van het ontwerp ligt met name in de veelhoekige opbouw van de hoofdvorm en het ritme en de vorm van de kleine maar vele vensters. De hoeveelheid vensters is uitzonderlijk voor een watertoren en zorgt voor een aangenaam lichte binnenruimte.

(bron: gemeente Stichtse Vecht)

Visie herbestemming watertoren Breukelen


De initiatiefnemers hebben zich verenigd in de Watertoren Breukelen BV. De missie van de dit initiatief is het gemeentelijk monument weer nieuw leven in te blazen en zorgvuldig te transformeren tot een duurzaam woongebouw. Daarbij moet de instandhouding van de toren voor de lange termijn kunnen worden geborgd.

In onze visie dient de watertoren als silhouet in het landschap behouden te blijven. De achthoekige romp en zestienhoekige kop van de toren zijn kenmerkend voor het silhouet van het gebouw. Bij het transformeren van een industrieel gebouw is het belangrijk om de structuur van het gebouw zo veel mogelijk te respecteren. Dit zal in dit geval gebeuren door de nieuw aan te brengen vloeren zo veel mogelijk van staal en hout te maken. De nieuwe delen zijn ‘reversibel’ ofwel uitneembaar. Ze tasten de structuur van het moment niet of nauwelijks aan.

In Nederland zie je veel voorbeelden van watertorens met een nieuwe functie. Met een herbestemming kan een industrieel gebouw een nieuwe waarde krijgen en behouden blijven voor de toekomst. Het verbouwen van een toren is kostbaar, met name door de hoogte en vorm van een toren. Alles moet naar boven worden gehesen. Uit de diverse rekenmodellen is gekeken naar verschillende functies voor de watertoren van Breukelen. Ook kantoren en culturele functies zijn onderzocht. Gebleken is dat een woonfunctie de enige functie is die financieel haalbaar is.

In samenspraak met de bewonersgroep is het plan een aantal maal aangepast. Er is gekeken naar aspecten zoals inkijk en privacy. Ook andere aspecten zijn in de afwegingen meegenomen, zoals monumentale waarden, stedenbouwkundige aspecten, inpassing in de buurt, privacy richting omwonenden, bouwkundige en constructieve inpasbaarheid (bijvoorbeeld van vloeren), architectonische kwaliteiten, parkeren en verkeer en duurzaamheid.

Projectdetails


Opdrachtgever:

Watertoren Breukelen (1885)

Locatie:

Breukelen

Realisatie:

2023-2024

Fotografie:

VOCUS

Visualisatie

VOCUS


Gerelateerde projecten